ماجرای تولید نفت در حاشیه دریاچه خزر به حداقل 110 سال قبل و تولید در چاه های غنی باکو باز می گردد اما برداشت از منابع عمده نفت و گاز این دریاچه، تقریباً پس از فروپاشی اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی (سابق) در سال 1990 آغاز شد.  

درست بلافاصله بعد از فروپاشی شوروی و تجزیه آن به 5 کشور مستقل، تغییراتی اساسی در وضع ژئوپولیتیک دریای خزر پیش آمد.
خزر به عنوان بزرگترین دریاچه جهان یکی از مهمترین و استراتژیک ترین بخشهایی است که از دیرباز نقش تعیین کننده ای در مناسبات جهانی داشته است. علاوه بر به دست دادن امکان امنیتی بسیار بالا و وجود منابع بسیار زیاد شیلات در این دریاچه و نیز امکان کشتیرانی و ترانزیت کالا، وجود منابع غنی هیدروکربوری در این دریاچه نیز اهمیت آن را چندین برابر کرده است. 
آمارهای واقعی و غیر واقعی
برآوردهای بسیار متفاوتی از میزان واقعی نفت و گاز دریای خزر ارائه می شود که بخش زیادی از آن محصول تلاش سازمان یافته آمریکا در بزرگ نمایی دور از واقعیت در آمار و ارقام ذخایر هیدروکربوری دریای خزر به منظور بازکردن پای شرکت های بزرگ نفتی در این منطقه و سرمایه گذاری در حوزه های مربوط به نفت و گاز خزر است. 
بنابراین در رابطه با میزان ذخایر نفت و گاز دریای خزر نظرات متفاوتی ارائه شده که از 15 تا 200 میلیارد بشکه متفاوت است. همچنین بر اساس برخی مطالعات انجام شده طی سال های اخیر میزان نفت قابل برداشت از بستر دریاچه خزر دست کم 80 میلیارد بشکه اعلام شده است. اما اداره اطلاعات انرژی آمریکا ذخایر ثابت شده نفت خزر را بین 17 تا 33 میلیارد بشکه برآورد کرده و حد پایین این برآورد را با ذخایر نفت قطر و حد بالای آن را با ذخایر نفت آمریکا قابل قیاس دانسته و در همین حال پیش بینی کرده است که تا سال 2010 کشورهای حوزه دریای خزر روزانه بین4/2 تا 9/5 میلیون بشکه نفت تولید کنند.
این گزارش، دریای خزر را منطقه‌ای شامل دولت‌های ساحلی این دریا یعنی آذربایجان، قزاقستان، ترکمنستان، روسیه و ایران تعریف و پیش بینی کرده است که سطح تولید نفت خزر در سال 2015 به چهار میلیون بشکه در روز برسد و این در حالی است که میزان تولید کشورهای عضو اوپک در همین سال 45 میلیون بشکه خواهد بود. 
دریای خزر در افق 11 سال بعد
دریای خزر دارای بزرگترین منابع شناخته شده ای است که در آخرین تلاش بشر برای رسیدن به منابع بیشتر و درازمدت تر انرژی کشف شده است. از این رو تحت تاثیر فروپاشی شوروی و افزایش روزافزون تقاضای جهانی انرژی، اهیمت ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک زیادی کسب کرده است. به گونه ای که طبق پیش بینی های انجام شده، درسال 2020 میلادی 5/3 درصد عرضه جهانی نفت و 7 درصد عرضه جهانی گاز را به خود اختصاص خواهد داد.
به جز روسیه و ایران که از لحاظ انرژی دارای منابع قابل توجهی هستند که در گذشته کشف شده است، از میان 8 کشور تازه استقلال یافته آسیای مرکزی و قفقاز، آذربایجان، قزاقستان، ترکمنستان و ازبکستان دارای ذخائر ثابت شده 7/14 تا 3/31 میلیارد بشکه نفت و 373 تریلیون فوت مکعب گاز می باشند.
این مقادیر در حقیقت 7/2 درصد از ذخایر اثبات شده نفت و 6 درصد از منابع گاز جهانی است. از لحاظ گاز مسئله آنگاه جالبتر می شود که بدانیم روسیه و ایران 52 درصد از منابع جهانی گاز را دراختیار دارند و اگر این دو کشور بتوانند در دریای خزر نیز منابع گازی جدیدی را کشف نمایند، آنگاه توازن انرژی در سطح جهانی به نفع منطقه خزر تغییر خواهد کرد. این درموقعیتی است که در اروپا نیاز به گاز به عنوان یک سوخت پاکیزه هر روز بیشترمی شود.
کنسرسیومهای آمریکایی و تحریم ایران
کشورهای حاشیه ای دریای خزر که پس از فروپاشی شوروی سابق به وجود آمدند خیلی زودتر از جمهوری اسلامی ایران اقدام به تولید نفت و گاز از این دریا کردند. این کشورها اغلب با حمایت آمریکا و تشکیل کنسرسیوم هایی، به فعالیت های اکتشافی و حفاری و در نهایت تولید نفت و گاز در دریای خزر اقدام کردند. برای نمونه می توان از قرارداد آذربایجان با کنسرسیومی به رهبری بی.پی در مورد بهره برداری از حوزه های نفتی آذری، گونشلی و چراغ، حوزه نفتی قره چگنگ در قزاقستان با کنسرسیومی به رهبری آجیپ و بریتیش گاز، حوزه نفتی تنگیز در قزاقستان با کنسرسیومی به رهبری شورون تگزاکو و... نام برد. 
نوع این قراردادها عمدتا از نوع مشارکت در سهم تولید است. ایران در این زمینه تنها یک موافقت نامه با شرکت برزیلی پتروبراس برای حوزه های نفتی جنوب خزر منعقد کرده است که البته آن هم هنوز اجرایی نشده است.
مهمترین مشکلی که به منظور تولید نفت و گاز از دریای خزر پیش روی ایران بود، نبود امکانات تخصصی از جمله دکلهای حفاری در آبهای عمیق بود که وجود تحریم های بین المللی همه جانبه بر علیه کشور براین مشکل دامن می زد.
اعتماد به متخصصان داخلی و خلق فرصت های جدید
خوشبختانه جمهوری اسلامی ایران نیز در سالهای اخیر با تکیه بر توان متخصصان داخلی خود توانسته است گامهای بلندی برای ساخت سکوی حفاری در آبهای عمیق دریای خزر بردارد. سکوی حفاری نیمه شناور ایران-البرز، که توسط کنسرسیوم صدرا - GVA در سواحل نکا ساخته شد سکویی مناسب برای حفاری در آبهای عمیق تا عمق 1000 متر و حفاری در بستر دریا تا 6000 متر از نوع 4 ستونه، با تثبیت موقعیت از نوع لنگراندازی و مناسب برای عملکرد در دریای با موج تا 21 متر در شمال کشور در شهرستان نکا طراحی و ساخته شده است.
یکی از دستاوردهای بزرگ در ساخت این سکو ، بیشترین استفاده از توانمندی ساخت داخل بوده و همچنین همه مراحل ساخت، نصب و به آب اندازی این سکـــــــــو را کارشناسان و مهندسان ایرانی انجام داده اند.
ساخت این دکل در قالب سه پروژه بزرگ ساخت سکوی حفاری نیمه شناور ایران-البرز، ساخت سه فروند شناور پشتیبانی چند منظوره لنگرانداز (کاسپین‌های 1 و 2 و 3) و پروژه پایگاه پشتیبانی عملیات نفتی در طرح جامع و در طرح‌های ضربتی تدوین شد. 
کار ساخت این دکل از نیمه اول سال 1380 با بودجه اولیه 215 میلیون دلار و 34 میلیارد تومان آغاز شد. 
سکوی ایران البرز و یدک کش های کاسپین پس از پایان عملیات ساخت مورد تایید موسسه رده بندی DNV قرار گرفتند و گواهینامه رعایت موازین استاندارد از این موسسه دریافت کرند که این نشان از موفقیت متخصصان داخلی ایران دارد.
بسیاری از تحلیلگران انرژی معتقدند با تکمیل مراحل ساخت این سکو و آغاز به کار عملیات حفاری در آبهای دریای خزر فصل جدیدی از مناسبات اقتصاد سیاسی بین کشورهای حاشیه دریای خزر به وجود خواهد آمد و ایران در آینده ای نزدیک بازیگر اصلی صحنه تامین انرژی در آسیا و سپس اروپا خواهد شد. 
در حال حاضر این پروژه ملی با پشت سر گذاشتن موفقیت آمیز مرحله فعالیت آزمایشی خود در انتظار افتتاح رسمی از سوی رئیس جمهوری اسلامی ایران است تا ایران به طور رسمی آخرین گام خود را برای اکتشاف و تولید از میادین نفت و گاز دریای خزر بردارد.
سیدوحید موسوی

Newer news items:

Older news items:

نظر ها

افزودن جدید جستجو

3.26 Copyright (C) 2008 mihanpress.com / Copyright (C) 2009 Farzam chakherlouy / Copyright (C) 2008 Frantisek Hliva. All rights reserved."